Godfried-Willem Raes

'Linac Elekta'

Voor groot robotorkest en choreografie

 

november 2020- augustus 2022 - juli 2026

In 2020 werd ik gediagnoseerd met stembandkanker. Ook met mijn beide longen bleek er wel een en ander aan de hand, maar dat was toen op korte termijn minder onrustbarend. De stembandkanker, van het plaveiselcel type zoals bleek uit de biopsie, had ik zelf al opgemerkt door enkele symptomatische veranderingen in mijn eigen stemgeluid. Ik kon het ook zelf zien op de beelden van de laryngoscopie in het ziekenhuis. De kwaadaardigheid kon worden bevestigd door een PET-scan:
Er waren twee mogelijke behandelingen: een micro-chirurgische ingreep op mijn stembanden teneinde het gezwel daar weg te halen (met een risico op blijvende stomheid) ofwel radiotherapie. Na lang beraad besliste ik te gaan voor radiotherapie. Daarvoor moest ik gedurende zes weken, dagelijkse bestralingen ondergaan in een Linac Elekta machine:
Daarop werd ik, liggend en voorzien van een bestralingsmasker dat het hele hoofd immobiliseert, vastgemaakt. De geluiden van de machine, een afregelcyclus, een rekenpauze, een herinstelling en uiteindelijk de bestralingscyclus in twee fazen, vormden, met volledig respecteren van de ritmiek en de tijdsduren, de basis voor deze kompositie die dan ook een muzikaal ge-interpreteerde herbeleving van de hele radiotherapie is. Gedurende en na de behandeling, bleef ik een zestal weken zo goed als stom wat ik als behoorlijk beanstigend ervoer.

Buitenlus: 28 dagelijkse bestralingscycli, elke cyclus kent volgende stappen:

Het muziekstuk, wanneer in zijn geheel gespeeld door het robotorkest, duurt 43 minuten. Hoewel de achtentwintig cycli waaruit het is opgebouwd, telkens aanzienlijk verschillend zijn, konden we ons best voorstellen dat het stuk als langdradig zou kunnen overkomen. Daarom beslisten we bij de eerste proefuitvoering het publiek inspraak te verlenen in het verloop van het stuk: er mocht -bij handopsteking vanuit de zaal- gestemd worden. Vanzodra een meerderheid van de luisteraars van oordeel was dat het zo wel voldoende was geweest, berekent het programma dat aan de basis ligt van alle uitvoeringen van dit stuk -het verloopt immers, net zoals de Linac Elekta bestralingsmachine zelf, volkomen algoritmisch- een geschikte finale voor de kompositie. Zowel de vorming van de melodien als het toegepaste kontrapunt zijn geworteld in wiskundige getalteorie. In dit geval, gebruik makend van dozenale getallen, een 12-tallig getalstelsel, wat zich eenvoudig laat toepassen op de 12-noten chromatiek van het gangbare westers gelijkzwevend toonstelsel.

Voor wie niet (meer) zo goed vertrouwd is met getallenleer, brengen we in herinnering dat elk rationaal getal kan worden geschreven als een breuk van twee gehele getallen. Een typische eigenschap van deze getallen is dat de rest van die deling altijd een sekwens cijfers oplevert met een staart die zich alsmaar weer herhaalt. Hier een voorbeeld: Dit is overigens het geval voor eender welk denkbaar getalstelsel en dus ook voor ons twaalftallig stelsel. Die sekwensen berekenden we en selecteerden we op lengte en intervallische verscheidenheid.

Het mentaal berekenen van de hier gebruikte rationale getallen melodien was mij een ongelooflijke steun in het vermijden van paniekaanvallen tijdens de bestralingssessies. Je moet immers volkomen onbeweeglijk in de machine blijven en zelfs slikken -zoal mogelijk- moet volledig worden onderdrukt.

Een eerste preliminaire versie van het stuk -het onstaan ervan viel volop in de periode van de Corona pandemie, waardoor publieke koncertvoorstellingen onmogelijk werden gemaakt- werd uitgevoerd en gestreamd op het internet via de Facebook pagina van Stichting Logos in het najaar van 2020. In de maand augustus 2021 was er een (tijdelijke) versoepeling van de Corona maatregelen, en kon de eerste echt publieke proefvoorstelling doorgang vinden. Een eerste volledige versie van dit stuk brachten we in de Logos Tetraeder op 18 augustus 2022. Bij die gelegenheid hoopten we ook een opname te kunnen maken, maar dit is toen niet goed gelukt. In eerste plaats omwille van het grote aantal mikrofoons dat nodig is en in de tweede plaats wegens gebrek aan medewerkers, veroorzaakt door het wegvallen van onze subsidiering. De orkestratie maakt gebruik van zo goed als het volledige robotorkest en bouwt geleidelijk aan op. Bij de volledige versie die we brachten als Gentse Feesten produktie in 2026, voorzien van een choreografie van Emilie De Vlam, werd de orchestratie zelfs nog verder uitgebreid met de intussen bijgekomen nieuwe robots: <RaspA>, <RaspE>, <RaspI>, <Teno>, <Sper>, <Pianet>... De optie om het stuk in een verkorte versie uit te voeren schrapten we ten bate van de in de laatste versie erg uitgebreide en doorlopend opbouwende orchestratie. Geen enkele cyclus in het stuk is nu naar gespeeld toonmateriaal noch naar tijdsduur gelijk. De eerste cyclus duurt 1'19" en de 27-ste cyclus 2'35". Bij de laatste cyclus speelt zowat het gehele robotorkest, inklusief de robots die in de gang achter het publiek opgesteld staan. (<RorO>, <Sper>, <Rodo>, <Tubo>, <HarmO>, <Rumo>)
Hier is de poster voor onze uitvoering met choreografie door de onvolprezen Emilie De Vlam naar aanleiding van de Gentse Feesten.

Technische nota voor uitvoeringen: de source kode voor dit stuk is C:\\B\pb\gmt\gw_algoko\rational\rational.inc. Gekompileerd binnen GMT moet het worden gespeeld met gmt_alg.exe, waarbinnen in het menu van de algoritmische komposities, Rational Melodies moet geselekteerd worden. Het stuk begint na het aktiveren van de intro taak. Cockpit slider 0 kan worden gebruikt om het stuk te versnellen, door de lusteller met de via de slider ingestelde waarde te incrementeren. De maximale waarde is 5, waarbij de bestralingen in cycli van een week verlopen. De versie die voor Klara werd opgenomen en uitgezonden op 11 januari 2022 is zo'n verkorte versie, geschikt gemaakt voor radiouitzending. We hopen binnenkort een opname te kunnen maken van het gehele stuk, want de kansen dat het later nog in de volledige versie zal kunnen worden uitgevoerd zijn uitermate klein geworden. Richard Taruskin, een notoir tegenstander van algoritmische kompositie en robotica, mag dan in 2022 eindelijk wel overleden zijn, vele muzikologen die in zijn intollerante kielzog opereren leven helaas nog en bekleden vandaag uiterst machtige posities in het muziekleven.
Dlp
Godfried-Willem RAES
Public Domain, 2020/2022/2026

P.S.: Voor uitvoeringen van dit stuk moeten noch mogen auteursrechten worden betaald. Elke poging tot inning van auteursrechten naar aanleiding van publieke uitvoeringen van dit stuk kan gerechterlijk als poging tot afpersing worden vervolgd.

D Back to Godfried-Willem Raes homepage D Back to catalogue of compositions by Godfried-Willem Raes D             Back to the logos website